معرفی مختصری از مراحل فرآوری پسته

تجهیزات و ماشین آلات فراوری پستهمعرفی مختصری از مراحل فرآوری پسته - تجهیزات و ماشین آلات فراوری پسته
دی ۹, ۱۳۹۹ سید مرتضی مهدوی

معرفی مختصری از مراحل فرآوری پسته

تاریخچه:
پسته گیاهی است كه از دیرباز در نقاط مختلف ایران مورد كشت و پرورش قرار می‌گرفته است. جنگل‍های وحشی و خودروی پسته در ناحیه شمال شرقی ایران و نواحی هم ‍مرز با تركمنستان و افغانستان پیشینه ای باستانی دارد و تصور می ‍رود كه درخت پسته حدود ۴-۳ هزار سال قبل درایران اهلی شده و مورد كشت وكار قرارگرفته است.

 

ویژگیهای انواع ارقام پسته

در ایران حدود ۹۰ رقم شناخته شده است که تعدادی از آنها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می شوند که خصوصیات مهمترین ارقام تجاری پسته به شرح زیر ارائه می شود:

درخت پسته رقم اوحدی:

یکی از مهمترین ارقام تجاری پسته، بسیار معروف و سازگار در اکثر مناطق پسته کاری و ۷۰-۶۰ درصد باغات پسته رفسنجان را شامل می شود. ارتفاع درخت حدود ۳ متر دارای رشد متوسط و تاج گسترده می باشد.

اکثریت برگهای آن مرکب سه برگچه ای هستند و برگچه های انتهایی آن بزرگتر از برگچه های جانبی میباشد. غالبیت انتهای خیلی زیاد و اغلب برگها مرکب برگچه ای هستند. متوسط گل، زودرس و سال آوری متوسطی دارد. در دهه اول شهریور قابل برداشت می باشد.

درخت پسته رقم کله قوچی :

عملکرد نسبتا ًبالا، میوه فندقی و درشت از عوامل اصلی انتخاب وگسترش آن بوده است دارای شاخه های قوی و محکم تری نسبت به اوحدی می باشد. نسبت به کمبود آب و مواد غذایی حساسیت بیشتری دارد. در اکثر سالها به علت زودگلدهی مخصوصاً در مناطق سردسیر در معرض خطر سرمای بهاره می باشد. میان رس و با سال آوری متوسط می باشد دارای غابلیت انتهایی کمتر و قدرت تولید شاخه های جانبی بیشتری می باشد نهالهای بذری حاصل از این رقم نسبت به سمیت بر مقاوم می باشند. در دهه دوم شهریور قابل برداشت می باشد.

درخت پسته رقم احمدآقایی:

از ارقام تجاری با میوه بادامی شکل، پوست استخوانی سفید و درشتی میوه در حال گسترش می باشد. متوسط گل و دیررس، دارای بیشترین شدت سال آوری که در صورت اعمال مدیریت صحیح داشت به مقدار زیادی قابل کنترل است.

درخت پسته رقم اکبری:

از ارقام تجاری پسته و از نظر اقتصادی دارای بالاترین ارزش می باشد، میوه های آن بادامی شکل، کشیده و درشت هستند، از خصوصیات این رقم رشد رویشی زیاد با رگبرگهای متراکم و سطح وسیع برگ، محصول خوب، دیرگل و دیررس بوده که در دهه سوم شهریور قابل برداشت می باشد و از گرمازدگی خسارت بیشتری را متحمل می شود.

علیرغم سابقه طولانی کاشت پسته در ایران، سیستم هاي فرآوري با استفاده از ماشین آلات به منظور سرعت بخشیدن به عملیات بعد از برداشت پسته، در دو دهه اخیر رواج زیادي پیدا کرده است. در واقع یک سیستم فرآوري، مجموعه اي به هم پیوسته از دستگاهها و ماشین هایی است که عملیات پوست گیري، تمیز کردن، خشک کردن و درجه بندي محصول را انجام می دهند. آنچه مسلم است آلوده شدن درصدي از دانه ها قبل از برداشت در باغ به علت وجود مسائل مربوط به ژنتیک گیاه پسته، آب و هوا، نحوه مدیریت باغ و زمان برداشت محصول، اجتناب ناپذیر است. یک سیستم فرآوري مناسب، علاوه بر آنکه قادر به حذف بسیاري از دانه هاي آلوده می باشد، از آلوده شدن دانه هاي سالم جلوگیري کرده و ایمنی لازم جهت پیشگیري از گسترش آلودگی در محصول را فراهم می کند. نکته قابل توجه در استفاده از ماشین آلات، ترتیب استفاده از آنها است که موجب بالا بردن کارآیی مجموعه فرآوري می شود. سیستمهایی که عملیات بعد از برداشت پسته را در ایران انجام می دهند را می توان به سه گروه تقسیم کرد:

(۱سیستمهاي غیر مکانیزه : استفاده از ماشین هاي فرآوري در این روش بسیار محدود است و اغلب تنها دستگاه مورد استفاده چرخ پوست گیري است. بقیه کارها با استفاده از وسایل ابتدایی، بطور دستی و توسط کارگران انجام می شود. حجم کار در این واحد ها کم است و به واحد هاي سنتی یا خانگی معروف هستند.

سیستمهاي نیمه مکانیزه: در این واحدها دستگاههاي ساخته شده براي پوست گیري، تمیز کردن و آماده سازي پسته بصورت خطوط فراوري مستقر شده اند. پسته پس از عبور از دستگاههاي نم گیري که در انتهاي خط قرار دارند درمیدانهاي وسیع و در زیر نور آفتاب پهن می شود.

سیستمهاي تمام مکانیزه: تفاوت این سیستم ها با سیستمهاي نیمه مکانیزه در نحوه خشک کردن محصول می باشد. در این سیستم ها دستگاههاي خشک کن براي خشک کردن محصول مورد استفاده قرار می گیرند.

عملیات فرآوری پسته تر‏

الف- پوست گیری

پوست گیری پسته در گذشته با دست انجام می شد و پوست نازک خارجی با دست از پوست درونی سخت جدا می گردد . در ‏این روش پوست درونی پسته سفیدتر می ماند ولی به این دلیل که وقت زیادی صرف می شود مقرون به صرفه نیست . امروزه ‏پوست گیری پسته با ماشینهای بزرگ و کوچک و با ظرفیت های مختلف انجام می گیرد .‏

ب- پوک گیری

پسته های سبک و پوستهای همراه توسط دستگاهی به نام پوک گیر که بر اساس فشار هوا کار می کند جدا می گردند . ‏

ج- گوگیری

در مناطق پسته خیز ، به پسته هایی که پوست آنها گرفته نشده است “گو” گفته می شود . این عمل توسط دستگاهی به نام گوگیر ‏صورت می گیرد .‏

د- حوض شستشو‏

هدف از این مرحله جداسازی پسته های نارس و آسیب دیده که وزن کمی دارند به کمک سیال می باشد .‏

ن- رطوبت گیری

در نم گیری مقداری از رطوبت پسته و آبی که از مرحله آماده سازی ، همراه پسته است گرفته می شود .

و- سورت ‏

قبل از ورود پسته به مرحله خشک کن آشغالهای موجود ، پسته ها با رنگهای نامناسب و یا پوست گیری نشده توسط کارگران ‏جدا می شوند.

‏ه – خشک کردن پسته

به دو روش انجام می شود:

‏۱) برای خشک کردن پسته از دستگاههای مختلف خشک کردن با هوای گرم استفاده می شود که امکان خشک کردن ‏سریع و بدون آلودگی پسته را فراهم می کند . مدت زمان خشک کردن به درجه حرارت هوای گرم ، سرعت ورود هوا و عمق ‏انبارش بستگی دارد.

۲ ) خشک کردن در میدان های بهداشتی و سر باز که در این روش پسته ها را در محیطی باز زیر نور خورشید پهن کرده و خشک می نمایند .